De andere kant: Docent op een hogeschool

Ik ken veel mensen die het verschrikkelijk vinden om contact op te nemen met docenten. Uit schaamte voor studievertraging, of ze zijn bang dat de docent hogere eisen aan hen stelt dan ze waar kunnen maken. Zelf kan ik er van meepraten: ik vind het vreselijk om op mijn opleiding rond te lopen en oude leraren tegen te komen.

Gelukkig had ik hierin echter het voordeel dat ik de andere kant van dit verhaal wat beter kon begrijpen. Mijn vader was jarenlang Hoogleraar Engels aan de Hogeschool Leeuwarden. Ik wist dat mijn vader voor elk studiejaar opnieuw de zenuwen had, en dat hij bij elk tentamen wat hij zijn studenten afnam het gevoel had dat hij ook een beetje examen deed.

Opleiding
Van een leien dakje ging de eigen opleiding van mijn vader niet bepaald."Ik ben blijven zitten in de een na hoogste klas van hbs-b (de voorloper van havo/vwo tot 1968). Maar, dat was de exacte kant, niet de talen en economische kant. En met onvoldoendes voor wiskundevakken lukte het niet. Met een andere leraar wiskunde wilde het de tweede keer wel lukken. Tentamens had je in die tijd niet, ook geen schoolexamens; natuurlijk wel schriftelijke beurten, proefwerken, en rapporten. Bij het eindexamen kwamen er gecommitteerden bij het mondeling examen zitten, dus je zag altijd je eigen leraar plus een onbekende. En het schriftelijk examen werd ook landelijk nagekeken. Keuzevakken had je toen ook niet, dus iedereen deed alle vakken. Wel heel anders dan nu!"

Omdat taal mijn vader redelijk lag begon hij in 1961 met een vijfjarige opleiding MO Engels aan de Noordelijke Leergangen in Leeuwarden. Die studie is nu veranderd in de studie Leraar Engels, en de opleiding in de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden. Ook hier moest hij een jaar opnieuw doen. "Helemaal terecht, want van de zenuwen bakte ik er niks van. De secretaris van de examencommissie was voortdurend aan het notuleren, en ik dacht dat wat 'ie opschreef allemaal fouten waren. Daarna ging het achter elkaar goed."

Nadat hij zich door de opleiding had heengeworsteld ging hij in militaire dienst, dat toen nog verplicht was. "Omdat ik lesgeven niet zo zag zitten wilde ik daarna verder studeren. Met hbs kon je geen universitaire studie Engels doen, maar met mijn mo-b akte kon dat wel. Ik mocht vervroegd de dienst uit vanwege die studie.
Ik begon ook al les te geven aan de analistenopleiding in Leeuwarden, en toen ik een baantje kreeg bij de MO-opleiding van de Noordelijke Leergangen deed ik twee banen tegelijk. De analistenopleiding opzeggen kostte ook een paar maanden. Ik moest drie avonden en drie dagen lesgeven, en lessen voorbereiden vroeg heel veel tijd. Toen lukte het me niet om er ook nog engelse tentamens bij te doen.

De draad oppakken na militaire dienst was niet heel moeilijk, alleen miste ik de studiegenoten. Vrijwel iedereen die ik kende was afgestudeerd of bijna afgestudeerd. In 1970 ben ik getrouwd, en toen kwam er van studeren niks meer."

Werk als docent
Voor zijn allereerste les als docent was Cor best nerveus, maar zijn studenten gelukkig ook: "Die hebben niks doorgehad. Ze hadden natuurlijk ook best zelf zenuwen: nieuwe school, nieuwe vakken, etcetera. Toen de eerste dagen erdoor waren durfde ik al wat meer, en gaandeweg ging het best. Maar elk studiejaar begon ik weer met de zenuwen!"

"Als docent probeerde ik over te komen als iemand die lol aan het werk en het vak heeft, en niet bang te zijn iets nieuws te proberen. Maar dingen overdragen en uitleggen aan mensen die graag leraar willen worden is niet zo moeilijk. Toen ik bij Ubbo Emmius in de dagopleiding ook nog moest proberen mensen te motiveren vond ik dat dat niet zo goed lukte -- ook al dacht mijn gehoor er wel eens anders over.

Ik had veel afwisseling, en werkte met in het algemeen aardige collega's. Mijn studenten vonden mij meestal ook wel prima. En met de onregelmatige werktijden die ik had kon ik heel veel van mijn kinderen meemaken overdag.
Jammer dat ik er 's avonds bijna nooit was met de kindjes. En de onregelmatige roosters waren niet gezond. Daar ben ik op afgeknapt. Ik had het gevoel dat ik nooit meer goed voorbereid voor de klas stond, en dat het ook mijn schuld was als iemand het niet goed deed met de studie."

Cor maakte veel materiaal op maat. "Vaak was er geen materiaal beschikbaar. Een Engelstalig studieboek, bedenk zelf maar oefeningen en zo. Het was best leuk om creatief te zijn. De dingen die een vorige keer niet zo goed waren moesten wel eens bijgewerkt of verbeterd worden, of er moest een keer iets nieuws bedacht. Soms ligt een vak je ook niet zo, en moet je er op studeren om het te pakken te krijgen."

"Echt faalangstige leerlingen heb ik niet veel meegemaakt. Een paar keer examen afgenomen van iemand die het niet zag zitten. Dan deden we of het een proefexamen was. Dat ging dan altijd wel goed. Als je niet weet dat iemand zich onzeker voelt kun je natuurlijk niks opvangen; dat heb ik altijd heel rot gevonden, als ik het later hoorde. Je kunt dan moeilijk wat doen.
Collega's (bij Ubbo Emmius) vonden het vaak niet leuk als je iemand meer kansen gaf dan volgens het reglement kon. 'Dan weet je helemaal zeker dat ze voor het eerste tentamen niks uitvoeren.' Ik heb er wel eens ruzie over gehad. Het idee was daar dat de studenten van nature niks uitvoeren, en dat je dus regeldwang nodig hebt. Dan komen mensen na een test bij je langs om te kijken of het niet een halve punt hoger kan.
Bij de Noordelijke Leergangen had ik oudere studenten, met een baan vaak, en die was ik graag ter wille."

Als een student met een probleem met een andere docent naar mijn vader toe kwam, kon hij daar niet zo veel mee. "Bemiddelen soms, of met alle leraren samen besluiten een bepaalde gedragslijn te volgen. Examen bij een andere collega, dat soort dingen. Behalve met vakdidaktiek en schoolbegeleiding kon je voor alle vakken wel een ander vinden."

Na het pensioen
Na een vervroegd pensioen begon mijn vader een aantal jaren geleden met een studie Russisch. "In 1961 heb ik er wat aan geroken. Toen was ik 18. Toen ik in 1968 uit militaire dienst kwam was er een professor die beslist wilde dat ik colleges liep voordat ik examen deed. Dat zorgde voor wat studievertraging. Ik ben toen eens langsgegaan op het slavisch instituut. Ik mocht aanschuiven (dat kon in die tijd zonder extra geld of zo), en toen organiseerde ik een clubje met medestudenten om samen te werken. We maakten samen huiswerk, overhoorden elkaar, probeerden mekaar wat uit. Dat werkte heel goed. Maar toen ik het druk kreeg met twee banen moest ik wel afhaken. In 1997 moest ik veel in de bus naar Stadskanaal, en toen ben ik er weer mee begonnen. Aan de Open Universiteit, waarbij je een vast aantal lessen kunt 'inkopen'. Zonder naar een diploma toe te willen werken. Ik heb eigenlijk een stok achter de deur nodig via een collegerooster; en als je het tentamen hebt gehaald heb je weer wat voldoening. Maar ik doe het voor mezelf, een briefje hoeft niet zo voor mij."

"Ik merkte wel dat ik achteraan ging zitten als ik niet goed was voorbereid. Ik had natuurlijk wel zenuwen de eerste keer dat ik weer naar college ging. Nieuwe situatie, je kent niemand, je weet de gewoonten niet, en de anderen moesten natuurlijk ook de kat uit de boom kijken." Als zestigjarige tussen de twintigers was hij wel een beetje een vreemde eend. "De docenten Russisch zagen mij inderdaad meer als een leeftijdgenoot, maar verder zijn de regels de regels. Ik hoefde nooit voor mijzelf op te komen. Met Russisch heb je een groepje van tien tot twaalf mensen. Toen ze me als gemotiveerde medestudent hadden geaccepteerd, ging alles als een Jantje van een leiden dakje."

Uiteindelijk heeft mijn vader geen diploma Russisch gehaald. Wel heeft hij via de studie een half jaar in Sint Petersburg gewoond en gestudeerd, leest hij veel Russische boeken en kijkt hij (via internet) veel Russische televisie.